U bent hier

Saddie Choua tipt ‘Sontag’ van Benjamin Moser

“Ik denk dat we te veel toemeten aan empathie en er te snel van uitgaan dat als we maar empathisch zijn, we goede mensen zijn. In plaats van actie te ondernemen, ga je kwesties depolitiseren. Je rekent jezelf automatisch tot het goede kamp. Terwijl het ook gerust pijn mag doen voor jou. Je mag gerust door het bekijken van een film of door het lezen van een boek ook je eigen positie zien.”

Hier staat de titel ‘1 Stad, 19 Boeken’ met enkele boeken uit de illustratie van Levi Jacobs.

Boeken spelen een belangrijke rol in het werk van schrijver, regisseur en beeldend kunstenaar Saddie Choua. De keuze voor de boeken die ze leest, ligt dan ook vaak in lijn met de artistieke projecten die haar op dat moment bezighouden. Een belangrijk accent in haar werk is het onevenwicht tussen mannelijke en vrouwelijke culturele archieven. Door middel van een reeks portretten van vrouwelijke denkers, kunstenaars, filmmakers en schrijvers bouwt ze mee aan een toekomstig archief en plaatst ze het werk van vrouwen prominenter op de agenda. “Er zijn heel veel archieven over mannen, van biografieën en interviews tot filmpjes op YouTube. Bij een klassiek koppel als Jean-Paul Sartre en Simone De Beauvoir vind je bijvoorbeeld veel meer over Sartre dan over De Beauvoir. En wat je dan nog eens vindt over De Beauvoir gaat vaak over haar rol als partner van Sartre. In die zin blijft er van haar maar een klein stukje echte biografie of archief over.”

Waarheid en verbeelding

Dat ze de biografie van Susan Sontag uitkiest als zomerboek valt dus voor een groot deel te verklaren door haar interesse als kunstenaar. Voor Saddie kan de biografie een interessante aanvulling zijn op Sontags originele werk, dat een grote invloed heeft op haar eigen werk. “Net als ik was Susan Sontag op veel domeinen actief: als schrijver, als opiniemaker, als politiek activist. Ook inhoudelijk zijn er enkele raakvlakken. Zo heeft zij het veel over wat waarheid en wat verbeelding is. Over het in beeld brengen van lijden, bijvoorbeeld. Onlangs kregen we weer te maken met dodelijk racisme tegen zwarte personen in de VS. De vraag die Sontag zich hierover zou stellen, en die ik mij ook stel, is: breng je dat in beeld of niet, en op welke manier? Zo heeft zij mij erg doen nadenken over de kracht van het beeld.”

Empathie en racisme

Ook over empathie heeft ze veel geleerd via Susan Sontag. “Ik denk dat we te veel toemeten aan empathie en er te snel van uitgaan dat als we maar empathisch zijn, we goede mensen zijn. Door vrouwen, mensen van kleur en anderen die niet aan de macht zitten in een miserabele context te tonen, wek je empathie op. Dat is ergens gevaarlijk. Veel mensen die denken het goed voor te hebben met anderen, worden daarin bevestigd door bijvoorbeeld hun afschuw uit te drukken over hoe vluchtelingen behandeld worden. In plaats van actie te ondernemen, ga je die kwesties depolitiseren. Je rekent jezelf automatisch tot het goede kamp. Terwijl het ook gerust pijn mag doen voor jou. Je mag gerust door het bekijken van een film of door het lezen van een boek ook je eigen positie zien. Ook al heb je maar een heel klein aandeel in het racisme tegenover zwarte mensen in ons land, je kan toegeven dat je zelf misschien ook een beetje schuldig bent en gaan kijken wat je daaraan kan doen. Sontag hielp via haar werk mensen politiek bewust te maken en aan te zetten tot actie. Ze kon scherpe analyses maken over wit Amerika en over de verantwoordelijkheid die daar ligt. Ze bleef dit op de agenda zetten.”

Over en door vrouwen

Toch heeft Saddie getwijfeld om dit boek te kiezen voor 1 Stad, 19 Boeken. “Ik was meteen enthousiast dat er eindelijk nog eens een biografie over een prominente vrouw verscheen, maar ik heb in het begin erg geaarzeld om dit boek uit te kiezen. Als je doorheen de geschiedenis kijkt, zie je dat er veel meer geschreven werd over vrouwen dan door vrouwen. Ook dit boek is geschreven door een man. Dat is op zich niet erg, maar gebeurt misschien wel al te vaak.

Ik ben vooral benieuwd naar de manier waarop Benjamin Moser over Sontags persoonlijke leven zal schrijven. Net als veel andere vrouwen met een uitgesproken mening wordt zij vaak gereduceerd tot een aantal onaangename karaktertrekken. Vrouwen die schrijven, die hun nek uitsteken en opinies hebben, worden vaak neergezet als boze, gekke vrouwen. Ik hoop dat dat cliché niet in het boek zit, dat Moser meer recht doet aan de persoon waarover hij schrijft en haar niet enkel zal framen als iemand die vrouw is, die lesbisch is. Het is heel moeilijk om niet te focussen op het identitaire en niet alleen bij dat ene etiket te blijven. Haar werk hoeft niet alleen maar in dat licht bekeken worden, het mag wel gekoppeld worden aan iets groters.

Omdat het zo uitzonderlijk is dat er biografieën over vrouwen geschreven worden, vind ik het belangrijk genoeg om dit boek naar voren te schuiven. Het is natuurlijk ook een dik boek en dus ideaal om tijdens de zomer elke dag een klein stukje uit te lezen. Ik hoop dat mensen door het lezen van de biografie geprikkeld worden om ook het originele werk van Sontag te lezen. Drie van haar boeken zijn onlangs heruitgegeven in het Nederlands, een goede gelegenheid en een toegankelijke manier om haar oeuvre te leren kennen.”

Sontag • Benjamin Moser
Vert. Lidwien Biekmann en Koos Mebius
De Arbeiderspers, 2019 • 736 p.

> Zoek dit boek in de bibliotheekcatalogus

Dit interview is deel van 1 Stad, 19 Boeken (2020) – een project van de Brusselse bibliotheken en Muntpunt.