U bent hier

Peter Vandenbempt tipt ‘Het Alles’ van Dave Eggers

Peter Vandenbempt (53) is germanist van opleiding en theatermaker in de praktijk. Samen met zijn gezelschap ‘Tristero’ resideert hij momenteel in kunstenaarsatelier Gallait 80. Hij koos sciencefictionroman ‘Het Alles’ van Dave Eggers.

Peter Vandenbempt (foto: Saskia Vanderstichele)

door Timothy Anthonis

“Ik hou wel van verhalen waar één persoon een radertje wordt in een systeem en zich verloren voelt in die wereld. Iemand die moet vechten tegen iets dat hem overstijgt.”

Waarom heb je dit boek gekozen?
Ik dacht eerst aan een ander boek: ‘Onder buren’ van Juli Zeh, omdat ik ‘Ons soort mensen’ zo fantastisch vond. En ik zo hard heb gelachen met dat boek. Dat stak er dat jaar echt bovenuit. Maar Dave Eggers vond ik ook interessant omdat ik al redelijk wat van hem gelezen heb. Zijn werk ligt me wel: zijn stijl, zijn thema’s. Een aantal van zijn boeken springen er echt uit: ‘Hologram voor de koning’ is er zo een. Ik hou wel van verhalen waar één persoon een radertje wordt in een systeem en zich verloren voelt in die wereld. Iemand die moet vechten tegen iets dat hem overstijgt.

Is er een link tussen ‘Hologram voor de koning’ en ‘Het Alles’?
Ja, maar de concrete situatie is anders. ‘Hologram voor de koning’ is eigenlijk heel realistisch, op een of andere manier. ‘De cirkel’ en ‘Het Alles’ spelen zich meer af in een dystopische fantasiewereld. Een heel nabije toekomst, dat wel. En dan is er nog ‘De parade’, een spannend en heel filmisch boek. ‘De cirkel’ vond ik eigenlijk niet zo goed. Wat oppervlakkig, te evident in zijn kritiek. Het lijkt ook geschreven te zijn om verfilmd te worden.

Die kritiek is er ook op ‘Het Alles’…
Het is inderdaad duidelijk het vervolg. Maar het heeft wel een goede plot die maakt dat je wil verder lezen. ‘Het Alles’ vind ik menselijker en ook grappiger. En het gaat een stap verder dan ‘De cirkel’. De organisatie uit dat boek versmelt met een soort Amazon – een e-commercebedrijf dat heel de wereld bespeelt – tot ‘Het Alles’. Die fusie is eigenlijk van dezelfde orde als Elon Musk die Twitter koopt.

Er is nog een andere reden waarom ik voor ‘Het Alles’ heb gekozen. Met Tristero hebben we een aantal jaar geleden een voorstelling gemaakt met als titel ‘Niks’, naar een boek van de Deense schrijfster Janne Teller. Een bewerking van een jeugdboek dat ook perfect gelezen kan worden door volwassenen. Het gaat over de betekenis van het leven. Eén personage begint met de woorden ‘Niks heeft betekenis’. Het gaat over een jongen die beslist om niet meer naar school te gaan en in een boom te kruipen om de andere kinderen van de klas – en de volwassenen – te wijzen op de zinloosheid van het bestaan. Waarom zou hij dan nog naar school gaan? Uiteindelijk willen de andere kinderen hem overtuigen dat er wel zin en betekenis zijn in het leven. Er is ook een stuk van Rafael Spregelburd dat we nog zouden willen spelen. ‘Todo’, alles in het Spaans. Een aantal jaar geleden hebben we een ander stuk van hem gespeeld: ‘La estupidez’.

Nog een reden waarom ik voor Eggers heb gekozen, is omdat hij de bezieler is van het project ‘826 Valencia’, dat jongeren aanzet tot schrijven. Het is een netwerk van vrijwilligers die jongeren creative writing willen bijbrengen als vorm van empowerment. De organisatie is gevestigd in een pand waar geen educatie mag gegeven worden, maar die bestemd is voor handel. Dat hebben ze opgelost door in de ruimte aan de straatkant een winkel in te richten met enkel zeeroversspullen. Vlaggen, schatkaarten, piratenooglapjes, haken à la kapitein Haak, noem maar op. Achteraan het pand waren er dan ruimtes om met creative writing bezig te zijn. Tristero wil graag iets gelijkaardigs doen in Gallait 80: iets schrijven met de jongeren uit de buurt en dat dan spelen.

Wat is Gallait 80?
Gallait 80 is dit pand. Het verwijst naar het adres, Gallaitstraat 80. Het huis is van de Vlaamse Gemeenschapscommissie en we mogen hier 4 jaar resideren. We gaan hier in huis een voorstelling maken met de verhalen die verbonden zijn met deze plek. We willen daarna ook samen met Serine Ayari een productie maken over de relatie tussen stand-up en theater. Wat kunnen die vertellen, los van elkaar of samen? Wat is humor? Wat kan er (nog)? Humor is sowieso belangrijk voor Tristero. Het uitgangspunt is dat Serine Ayari een workshop geeft aan acteurs. En in 2025 willen we de resultaten van de creative writing-workshop op scène brengen.

We gaan hier in huis een voorstelling maken met de verhalen die verbonden zijn met deze plek.

Hoe lang zijn jullie al in Gallait 80?
We zijn hier beginnen werken in november vorig jaar. We willen in het huis een locatievoorstelling maken rond de verhalen in het verleden van dit huis. Het project heet ‘Fluisterbehang/visite guidée’ en wordt gespeeld vanaf oktober dit najaar. Het uitgangspunt is: stel dat je kon luisteren naar de geluiden die de muren hebben opgeslorpt, wat zou je dan horen? We hebben al wat opzoekingswerk gedaan en weten bijvoorbeeld dat het huis dateert uit 1888. We hebben ook al wat anekdotes die we kunnen gebruiken.

Het project doet mij denken aan Georges Perecs ‘Het leven een gebruiksaanwijzing’.
Dat is inderdaad heel mooi. Perec zal zeker aan bod komen. Er is ook ‘The architecture of happiness’ van Alain de Botton. En ook Patricia De Martelaere heeft veel geschreven over het huis, de woning, het unheimliche.

Waar komt de naam Tristero vandaan?
Uit het boek ‘De veiling van nr. 49’ van Thomas Pynchon. Dat is een Amerikaanse postmoderne schrijver die niet zo heel veel geschreven heeft. ‘De veiling van nr. 49’ is volgens mij zijn meest toegankelijke boek. Het is om te beginnen niet zo dik. In dit boek is Tristero de naam van een ondergronds, subversief postbedrijf dat het monopolie van Thurn and Taxis wil doorbreken. In die strijd tegen dat monopolie ligt natuurlijk een link met ‘Het Alles’. Tristero is gestart door drie theaterwetenschappers en we hadden toevallig alle drie het boek gelezen, vandaar. We vonden het belangrijk dat de naam op zich niets betekende en in het ondergrondse konden we onszelf ook wel vinden.

Wanneer zijn jullie gestart? En ben jij de enige theaterwetenschapper die nog overblijft?
In 1993. En ja, dat klopt. Er was Paul Bogaert. Die is nu redacteur en een gelauwerd dichter. En Barbara Van Lindt is een van de huidige artistieke coördinatoren van het Kaaitheater.

Hoe zou je Tristero omschrijven?
Ik denk dat we altijd proberen grappig te zijn op een slimme manier. En dat we de kant kiezen van de kleine man. We kiezen voor teksten die niet bekend zijn, en hedendaags. We willen niet de zoveelste remake van ‘Hamlet’ brengen. Samenwerken is ook een kenmerk. We bestaan momenteel uit een kern van drie: Youri Dirkx, Cédric Coomans en ik. We werken voor elk project graag samen met andere acteurs en gezelschappen.

Wat betekent Brussel voor jou en voor Tristero?
Voor Tristero betekent het in elk geval de samenwerking met Franstalige gezelschappen. Da’s ook een belangrijk element in ons parcours. Ik denk dat wij één van de eersten waren om – in 1994 – voorstellingen te boventitelen. We kregen toen van de Vlaamse Gemeenschapscommissie een computer cadeau speciaal voor de boventiteling, een Atari. Zeer primitief, maar als je die aan een beamer koppelde kon je de vertaalde tekst projecteren.

Het Alles • Dave Eggers
‘The Every’, Vert. Gerda Baardman, Lidwien Biekmann, Elles Tukker
De Bezige Bij, 2021, 512 p.

‘Het Alles’, een fusie tussen het grootste techbedrijf en het machtigste e-commercebedrijf ter wereld, ontpopt zich tot het rijkste, gevaarlijkste, en vreemd genoeg ook meest geliefde bedrijf ter wereld. Dit meeslepende, dystopische vervolg op ‘De Cirkel’ onderzoekt waar de dominantie van een volledig digitale cultuur toe kan leiden en wat er gebeurt als iemand besluit zich hiertegen te verzetten.

> Zoek dit boek in de bibliotheekcatalogus

Dit interview is deel van 1 Stad, 19 Boeken (2022) – een project van de Brusselse bibliotheken en Muntpunt